Hồi tháng 3, tôi đứng trong một tiệm giấy dán tường cũ trên đường Nguyễn Chí Thanh, quận 3, ngắm nghía chồng cuộn giấy đã bạc màu chất đầy góc tiệm. Chủ tiệm vừa lau bụi vừa kể rằng hơn nửa số giấy ở đây là thu lại từ những căn nhà sửa sang, không phải hàng mới. Cái giá 25 nghìn một mét làm tôi dừng lại, và tự hỏi loại giấy này bán cho ai giữa thời buổi ai cũng chuộng đồ mới. Nói buồn cười chứ, tôi làm nghề viết về không gian sống đã 6 năm, vậy mà chưa từng ngồi tính chuyện dùng giấy thanh lý. Tôi ngồi lại nghe bà chủ nói chuyện cả buổi chiều về nghề bán giấy dán tường đã 20 năm của bà. Khi tìm hiểu giấy dán tường hàn quốc, việc đầu tiên là câu bà nói: “Giấy rẻ có cái giá của nó, đừng tưởng rẻ là lời”. Câu nói đó theo tôi về nhà.
Cái giá rẻ này là của ai
Thoạt nghe, người ta hay tưởng giấy dán tường giá rẻ là hàng mới hạng bét — mà câu chuyện còn nhiều ngóc ngách hơn. Có lần tôi mua hai cuộn giấy gỡ từ nhà cũ ở Gò Vấp với giá 50 nghìn một cuộn, loại giấy này dày dặn, hoa văn cổ điển, ngoài hàng bán tới 150 nghìn nếu còn mới. Tôi chọn dán khu vệ sinh vì ít ánh sáng, cứ tưởng nó trụ được lâu dài. Thế mà chỉ sau bốn tháng, giấy bong từng mảng, do lớp keo khô cứng, không còn dính nữa. Khi gỡ ra, tường dính theo từng mảng vôi vữa. Lúc đó tôi ngộ ra một điều: giá rẻ không nằm ở tiền, mà nằm ở chỗ người bán không nói rõ nguồn gốc. Còn loại giấy Trung Quốc mới, giá 20-30 nghìn một mét, giấy thanh lý không rẻ hơn bao nhiêu, nhưng tiền công dán và sửa lại cao gấp ba. Nói thẳng, tôi đã sai khi thấy chữ “thanh lý” là mua, chẳng buồn hỏi giấy đã bám tường mấy năm.
Mùa hè của giấy dán tường giá rẻ
Sài Gòn mùa hè nóng 40 độ là thử thách khắc nghiệt cho mọi loại giấy dán tường, và loại giấy rẻ tiền càng khóc thét. Tôi từng dán loại giấy 30 nghìn một mét trong phòng trọ cho đứa em họ ở quận Bình Thạnh. Căn phòng đó ban ngày hứng nắng tây, oi bức. Mới hai tuần, góc giấy đã co lại và bong, nhìn tường chỗ lồi chỗ lõm, rất mất thẩm mỹ. Tôi thử dùng keo sữa dán lại, nhưng càng nóng giấy càng giãn nở. Tôi rút ra bài học chán chê: giấy 100-200 nghìn một cuộn chẳng đắt hơn bao nhiêu, quan trọng là nó đủ dày để chịu nóng ẩm. Tôi nhớ có lần dán giấy 30 nghìn lên mặt bàn làm việc, sau sáu tháng nhìn vân giấy ngả vàng, phải thay mới. Tôi vừa tiếc công dán vừa ức vì phải làm lại. Trong thời tiết này, giấy rẻ nghĩa là bạn mua đi mua lại — một lần tiền giấy, một lần tiền công. Tôi không bảo giấy rẻ vô dụng, nó chỉ hợp chỗ thoáng mát, ít tác động, ví dụ trong tủ quần áo hay phòng để đồ.
Người bán giấy rẻ nói thật với tôi
Ở chợ Tân Định, quận 1, tôi tìm được tiệm giấy dán tường trong hẻm nhỏ. Chủ tiệm là một anh trạc 40, nói chuyện như kể chuyện làng. Khi tôi hỏi về giấy rẻ, anh cười rồi chỉ lên kệ: “Giấy 30 nghìn này khách mua chủ yếu là sinh viên trọ, nó mỏng, nhưng rẻ nên tụi nó thích. Anh đừng tham 30 nghìn, mua 70 nghìn cho chắc — loại này dày hơn, keo dán sẵn tốt hơn, dán một lần là xong.” Tôi nghe mà giật mình vì anh nói thẳng quá. Anh bảo loại rẻ toàn giấy Trung Quốc, in hàng loạt, màu phai nhanh, còn loại 70 nghìn là hàng Thái Lan, dán rồi không phải đụng lại. Tôi chọn tin anh, vì tôi đã từng dán giấy 70 nghìn lên tủ quần áo. Chiếc tủ gỗ bị mối, tôi bọc giấy vào trông như hàng mới. Đến nay nó vẫn lành lặn, không bong không ố. Tôi tự rút ra, chơi đồ cũ là phải biết mua thứ vừa sức, không phải rẻ nhất, mà là mua thứ dùng được cho đến lúc mình chán, chứ không phải nó hỏng trước.
Tự trả lời câu hỏi mình từng đặt ra
Rốt cuộc, tôi chẳng mua cuộn giấy bèo nhất tiệm, mà rinh cuộn 80 nghìn về dán phòng ngủ. Đừng hiểu lầm là tôi giàu, mà vì tôi đã học được cách nhìn giá trị thực của một món đồ. Thứ tôi có không phải tường đẹp hay sang cả, mà là sự kiên nhẫn khi dán từng miếng, căn từng đường chỉ, là học cách chấp nhận bức tường bong lổ chổ của nhà cũ. Trong lúc dán, tôi phát hiện vài mảng tường ẩm, phải xử lý trước, nếu bỏ qua thì giấy cỡ nào cũng hư. Tôi tự biến việc dán giấy thành trò dạo chơi với đồ rẻ tiền, ở đó mỗi lần dán sai đều có thể gỡ ra làm lại. Tôi từng tự hỏi “mua giấy rẻ có phí không”, giờ tôi trả lời được rồi: đáng, nếu bạn biết rõ mình mua gì và sửa gì trước khi dán. Còn nếu bạn chỉ muốn một bức tường đẹp mà không muốn động tay, thì cứ gọi thợ. Tôi vẫn hay ngó nghiêng tiệm giấy cũ, dù chẳng có nhu cầu, mà để nghe những câu chuyện về những cuộn giấy từng sống qua bao mùa mưa nắng. Bạn thử nghĩ xem, đã bao giờ bạn mua một thứ rẻ và tự hỏi vì sao nó rẻ chưa? Nếu chưa, lần tới hãy thử, biết đâu bạn gặp được điều thú vị.